inleiding

Monoculturen als mais en raaigras zijn een aanslag geweest op de biodiversiteit en verlangen grondwaterpeilen die tot uitdroging en ook bodemdaling kunnen leiden. Vooral de bodem van veenweidegebieden hebben hieronder te lijden.

Een heroriëntatie op het agrarisch grondgebruik in Nederland is daarom noodzakelijk.

De veenweiden zijn een van de meest karakteristieke cultuurlandschappen van Nederland. Zij liggen in grote delen van Noord en Zuid Holland maar ook in het noorden van het land.

Butenfjîld is een kleinschalig veenweidegebied in noordoost Friesland en is het plangebied van dit afstudeerproject. Na 4 jaar Tuin en Landschap architectuur bij Van Hall Larenstein vormt een toekomstbestendig plan voor dit gebied de afronding van de bachelor opleiding.

In Zicht Architectuur Interieur en Landschapsarchitectuur Werken met Water Visie

visie

Hier wordt een ingreep in het watersysteem van Butenfjîld voorgesteld en verbeeld als oplossing voor de problemen die ten gevolge van eenzijdig landgebruik in dit veenweidegebied zijn ontstaan.

Door alle peilgebieden van Butenfjîld samen te voegen en peilfixatie op een zeker niveau toe te passen kan de kwetsbaarheid van het gebied verminderen. Eén groot peilgebied kan:
– verdere bodemdaling voorkomen;
– meer gebiedseigen water vasthouden;
– biodiversiteit bevorderen;
– doorgaande vaarverbindingen mogelijk maken.

Het sturen met grondwater betekent alleen dat de boer moet meebewegen en open moet staan voor verandering in grondgebruik met natte teelten, alternatieve dienstverlening en natuurbeheer.

In Zicht architectuur interieur en landschapsontwerp butenfjild masterplan

masterplan

Door de peilgebieden van het hele plangebied samen te voegen en een slootpeil aan te houden van 120 cm onder NAP kan er veel meer water vast gehouden worden maar ontstaan er verschillen in grondwaterpeil ten opzichte van het maaiveld.

Grondgebruik moet dan afgestemd worden op het lokale grondwaterpeil. Dit zal op veel plaatsen betekenen dat het grasland te nat wordt voor traditionele begrazing of machinaal oogsten en functie het peil moet volgen.

Als alternatief kunnen dan natte gewassen of paludi-culturen geteeld worden. Bij inheemse soorten zoals wilg en els (biomassa), riet, lisdodde, eendenkroos, veenmos en nat grasland is het bijkomende voordeel dat zij een waterzuiverende werking hebben en een positieve invloed op de biodiversiteit.

Ook zullen er kavels te nat zijn of onbereikbaar worden voor een efficiënte oogst. Dit zijn de relatief lagere gebieden. Doordat zij grenzen aan de EHS ligt hier de keuze voor natuurontwikkeling voor de hand.

In Zicht Architectuur Interieur en Landschapsarchitectuur Werken met Water Staalkaart Grasland

staalkaart grasland

In Zicht Architectuur Interieur en Landschapsarchitectuur Werken met Water Staalkaart Paludi

staalkaart paludi

In Zicht Architectuur Interieur en Landschapsarchitectuur Werken met Water Staalkaart Beleefbare Natuur

staalkaart beleefbare natuur

doorsnede

Op de doorsnede wordt getoond wat het effect is van het samenvoegen van peilgebieden en verhoging van het peil. Doorgaande vaarverbindingen zijn nu mogelijk. Alleen op de gronden direct bij de zandrug waar nog kleine peilgebieden zijn kunnen in droge periodes koeien buiten grazen. Hier bepaalt het grondgebruik de grondwaterstand.

Hoe lager de gronden liggen hoe kleiner de drooglegging, d.w.z. het verschil tussen slootpeil en maaiveld. Hier zal een plas-dras situatie ontstaan.

Bij een slootpeil boven – 120 zal uitlaat naar de boezem plaats vinden.

Bij Veenwouden moet aan de rand van het grote peilgebied plaatselijk een kade aangelegd worden om mogelijke water overlast op de ernaast gelegen landbouw kavels te voorkomen.

In Zicht Architectuur Interieur en Landschapsarchitectuur Werken met Water Doorsnede Deelgebied

locatiecollages

Een bijkomend voordeel van het samenvoegen van de peilgebieden is dat doorgaande vaart mogelijk wordt en deze vorm van recreatie ook een nieuwe bron van inkomsten kan zijn.

Een uitbreiding van het fiets- en vaarnetwerk maakt een verbinding mogelijk van de dorpen die aan het Butenfjîld liggen. Leegstaand erfgoed als zuivelfabrieken en kerken maar ook boerderijen kunnen horeca bestemming krijgen.

In Veenwouden wordt de oude haven hersteld waardoor het dorp veel levendiger wordt. Ten oosten van Broeksterwoude komt een natuurlijke haven met een yurt camping. Deze nieuwe havens staan in verbinding met de bestaande havens van Moleneind (Munein), de Valom en Rinsumageest.

Centraal in Butenfjîld ligt een kavel wat in het verleden is verhoogd met zand, hier komt een recreatiepark ten behoeve van verblijfstoerisme.

IN ZICHT architectuur interieur en landschapsontwerp butenfjild locatiecollage bungalowpark

locatiecollage bungalowpark

IN ZICHT architectuur interieur en landschapsontwerp butenfjild haven veenwouden

locatiecollage haven veenwouden

IN ZICHT architectuur interieur en landschapsontwerp butenfjild locatiecollage transformatie landbouw

locatiecollage transformatie veenwouden

downloads